Rachunek zysków i strat zestawia przychody i koszty wypracowane przez spółkę w danym okresie sprawozdawczym. Ich różnica nazywana wynikiem finansowym lub zyskiem (stratą) i określa rentowność przedsiębiorstwa. Ważne jest zatem omówienie wszystkiego, co się na niego składa w kolejności od góry do dołu.
Na początku rachunku zysków i strat znajdują się przychody ze sprzedaży netto. Jest to najważniejszy składnik wszystkich przychodów osiągniętych w danym okresie sprawozdawczym przez spółkę.
W tym miejscu może pojawić się pytanie: Co to znaczy netto? i Czym są przychody ze sprzedaży brutto?.
Na przychody ze sprzedaży brutto składa się sprzedaż gotówkowa i dokonywana na kredyt w określonym okresie sprawozdawczym. Przychody ze sprzedaży netto tym różnią się od przychodów ze sprzedaży brutto, że są skorygowane o przewidywane zwroty sprzedanych produktów i towarów oraz udzielone rabaty.
Pomimo, że zapłata gotówkowa może nie być dokonana aż do kolejnego okresu sprawozdawczego, przychód jest wykazywany w momencie przekazania produktu lub towaru odbiorcy.
Trendy wyznaczane przez przychody ze sprzedaży odzwierciedlają tempo rozwoju przedsiębiorstwa. Na ich podstawie analitycy określają przyszły popyt na produkty wytwarzane przez spółkę.
Zatem wzrastająca sprzedaż świadczy o wzroście spółki. Spadająca lub nawet wzrastająca wolniej niż wskaźnik inflacji świadczy o spadku popytu rynkowego na produkty i może być sygnałem ostrzegawczym przed nadchodzącymi kłopotami finansowymi.
By prawidłowo zidentyfikować trendy w sprzedaży netto trzeba porównać ze sobą rachunki zysków i strat z co najmniej trzech do pięciu lat.
W spółce zajmującej się handlem, koszty sprzedanych towarów są wydatkami poniesionymi na ich zakup. W spółce zajmującej się działalnością produkcyjną, koszty sprzedanych produktów są sumą kosztów poniesionych na ich wyprodukowanie.
Trzecią istotną pozycją rachunku zysków i strat jest zysk (strata) brutto ze sprzedaży, będącą różnicą pomiędzy przychodami ze sprzedaży netto i kosztami sprzedanych produktów, towarów i materiałów.
Ponieważ przychody ze sprzedaży muszą pokryć nie tylko te koszty operacyjne, pozycja ta bezwzględnie musi być dodatnia, byśmy mogli zaprzeczyć podejrzeniom złej sytuacji finansowej spółki.
Zysk brutto ze sprzedaży powinien być na tyle wysoki, by pokryć jeszcze pozostałe koszty operacyjne pozostawiając odpowiednio duży zysk netto.
Jednak nie tylko samą wysokość tejże pozycji jest istotna. Ważną informację niesie ze sobą marża zysku, czyli wyrażony procentowo stosunek zysku brutto ze sprzedaży do przychodów ze sprzedaży netto. Powinniśmy obserwować trendy zmian marży zysku w czasie. Powinniśmy porównywać ją ze średnią marżą zysku w sektorze i marżą zysku wypracowaną przez inne spółki działające w branży analizowanego przedsiębiorstwa.
Marża zysku leży również w obszarze zainteresowania zarządów spółek. Dostarcza ona istotne informacje przy planowaniu strategi cenowej przedsiębiorstwa.
Każdy prezes stara sobie odpowiedzieć na pytanie: czy przy danej cenie oferty produktowej popyt jest na tyle elastyczny, że obniżenie ceny doprowadzi do wzrostu popytu na tyle, by pokryć stratę spowodowaną niższą ceną jednostkową i zwiększy tym samym marżę zysku?
Czy może odwrotnie: elastyczność popytu jest na tyle wysoka, że spokojnie można podnieść ceny bez obawy o istotny spadek ilości sprzedawanych produktów?
Do tej kategorii zalicza się wszystkie koszty (wyłączając koszty sprzedanych produktów, towarów i materiałów), których poniesienie jest niezbędne w celu prowadzenia działalności operacyjnej.
Typową praktyką jest rozdzielanie kosztów operacyjnych na dwie kategorie:
Koszty sprzedaży zawierają:
Z kolei na koszty ogólnego zarządu składają się koszty związane z utrzymaniem biura, księgowości i kadry zarządzającej. Czyli wszystkie te koszty, które są niezbędne do prawidłowego prowadzenia działalności operacyjnej, a jednocześnie nie da się ich bezpośrednio przypisać do produkowanych i sprzedawanych wyrobów.
Wnikliwe planowanie i kontrola kosztów operacyjnych może mieć bardzo pozytywny wpływ na rentowność spółki.
Są to przychody i koszty powstające w toku działalności operacyjnej niejako przy okazji. Czyli nie związane z działalnością podstawową, ale odnoszące się jeszcze do działalności operacyjnej.
Typowym przykładem zdarzeń je powodujących jest sprzedaż starych maszyn i urządzeń w momencie, gdy spółka postanowi wymienić sprzęt na nowy lub zmienić technologię produkcji.
Przychodem w takim przypadku będzie dodatnia różnica pomiędzy ceną sprzedawanej maszyny i jej wartości widniejącej w księgach. Jeżeli różnica ta będzie ujemna, to powstanie koszt.
Zysk (strata) z działalności operacyjnej jest pozycją podsumowującą wszystkie wymienione wcześniej pozycje.
Ponieważ spółki mają często znaczące inne przychody i koszty oraz różnią się stopami podatku dochodowego, wynik finansowy na działalności operacyjnej jest bardzo ważną kategorią służącą do porównań rentowności przedsiębiorstw.
Porównując zyski z działalności operacyjnej dwóch różnych spółek można wyciągnąć wnioski na temat różnic zyskowności biznesów, które prowadzą. W takich porównaniach automatycznie wyeliminowany jest wpływ różnic w strukturach kapitału i różnic wynikających z odmiennych sytuacji podatkowych. Nie da się takiego porównania przeprowadzić zestawiając jedynie zysk netto obu spółek.
Zysk (strata) z działalności operacyjnej często nazywany jest określeniem EBIT będącym skrótem od angielskiego Earnings Before Interest and Tax (Zyski przed kosztami odsetek i podatku dochodowego).
Są to przychody i koszty, które nie wynikają z działalności operacyjnej przedsiębiorstwa. W rzeczywistym rachunku i strat nie znajdzie się tej kategorii jako takiej, gdyż jest to pewien agregat. Więc będzie rozbity na kilka innych pozycji.
Na pozostałe przychody i koszty składają się przychody z inwestycji takie jak otrzymane dywidendy i odsetki oraz koszty odsetek płaconych od zaciągniętych kredytów i pożyczek, czy wyemitowanych obligacji. Ale uwaga, dywidendy płacone akcjonariuszom spółki nie stanowią kosztu. Wszelkie transakcje z akcjonariuszami zwiększają lub zmniejszają bezpośrednio kapitał własny.
Ponadto do pozostałych przychodów i kosztów zalicza się zyski lub straty z tytułu różnic kursowych, czyli wynikające ze zmian kursów walutowych, które również są niezależne od działalności operacyjnej przedsiębiorstwa.
Zyska lub strata brutto jest kwotą zarobioną bądź straconą przez spółkę w wyniku wszelkiej działalności, operacyjnej i nieoperacyjnej, zanim weźmie sie pod uwagę koszty podatku dochodowego. Ponieważ spółki mogą mieć różne rzeczywiste stopy podatkowe, zysk brutto również jest dobrą kategorią służącą do porównań rentowności przedsiębiorstw między sobą.
Czym jest podatek dochodowy wie dobrze każdy z nas. Mimo to, pozycja ta wymaga kilku słów komentarza.
A to dlatego, że podatek dochodowy wykazywany w tej kategorii nie jest tylko podatkiem należnym Urzędowi Skarbowemu w danym okresie sprawozdawczym. Na pozycję podatku dochodowego w rachunku zysków i strat składają się ponadto zmiany aktywów i rezerw na odroczony podatek dochodowy, wynikające z wystąpienia różnic przejściowych. Brzmi groźnie.
Co to takiego?
Najlepiej będzie wytłumaczyć to na przykładzie. Spółki nie muszą stosować tych samych stawek amortyzacyjnych na potrzeby sprawozdań kierowanych do Urzędu Skarbowego i sprawozdawczości finansowej. Jedne i drugie regulowane są osobnymi przepisami prawa.
Wyobraźmy sobie zatem zakup maszyny produkcyjnej za 60 000 zł. Spółka przewiduje, że w toku produkcji maszyna zużyje się w ciągu 2 lat i przez taki okres zamierza ją amortyzować odliczając co roku 30 000 zł. Przepisy podatkowe wymuszają jednak amortyzowanie tejże maszyny przez 3 lata. Żeby sprawę jeszcze bardziej skomplikować, załóżmy, że maszyna przyniesie 40 000 zł w każdym roku jej użytkowania.
Mija rok. Wartość bilansowa wynosi teraz 30 000 zł. Z kolei wartość podatkowa 40 000 zł. Różnica obu tych wartości nazywana jest różnicą przejściową.
A jak wygląda sytuacja podatkowa?
Urząd skarbowy będzie się dopominał podatku od kwoty 20 000 zł zysku (40 000 przychodu minus 20 000 kosztów amortyzacji podatkowej). W sprawozdaniu finansowym w rachunku zysków i strat zysk jednak będzie on inny. Mianowicie 10 000 zł (40 000 przychodu minus 30 000 amortyzacji).
Ile zatem wyniesie podatek dochodowy w sprawozdaniu finansowym? 1 900 zł (10 000 razy 19%). A ile wyniesie podatek dochodowy należny urzędowi skarbowemu? 3 800 zł (20 000 razy 19%), czyli dokładnie dwa razy tyle.
Różnica wynika właśnie z powstania tzw. różnicy przejściowej. Bo jakby ten przykład przeciągać dalej w czasie, to okaże się że po trzech latach skumulowany podatek dochodowy odprowadzony do Urzędu Skarbowego jest równy skumulowanemu podatkowi wykazywanemu w sprawozdaniu finansowym w bilansie.
Na samym dole rachunku zysków i strat mamy to, co zostaje z przychodów ze sprzedaży netto po uwzględnieniu wszystkich przychodów i kosztów. To bardzo ważna pozycja, ponieważ wyraża kwotę należącą do akcjonariuszy spółki. Oni zadecydują ile z niej zatrzymać w spółce, a ile wypłacić sobie w postaci dywidendy.
Zarówno zarząd jak i inwestorzy na podstawie zysku netto oceniają, czy działalność spółki,w ciągu ostatniego okresu sprawozdawczego zakończyła się sukcesem, czy nie.
